نظریه یادگیری گانیه
هوالعلیم
نظریه های پایه در آموزش
(نظریه شرایط یادگیری گانیه)
استاد: جناب آقای دکتر بختیاری
دانشجو: معصومه نوربخش
ترم 3 دکترای روانشناسی تربیتی
واحد درسی: روش های آموزش
مقدمه:
یکی از مباحث مهم در روانشناسی، بحث آموزش و یادگیری است. روانشناسان رفتاری و شناختی هر کدام با رویکرد خاص خود به تبیین این موضوع پرداخته اند. اینکه افراد تحت چه شرایطی یاد می گیرند و روشهای موثرتر یادگیری کدامند، یکی از پرسشهای چالش برانگیز در بین روانشناسان، طی سالیان متمادی بوده است. نظریات یادگیری مختلف بر جنبه های متفاوتی از فرایند یادگیری تاکید دارند. رابرت گانیه نیز از نظریه پردازان بزرگ روانشناسی یادگیری بر جنبه سلسله مراتبی یادگیری و نه بینشی ، تاکید دارد. در این نوشتار خلاصه ای از انچه در بخشی از کتاب نظریه ها و روشهای آموزش، در مورد "نظریه شرایط یادگیری گانیه " آورده شده است ، خواهید خواند.
گانيه پايه گذار شيوه رفتار گرايي گزينشي يا التفاطي است . به عقيده او روانشناسي ، بررسي و دست يافتن به شرايط يادگيري و توصيف انها به طرز عيني و واقعي است . وي بينش را كه ادراكي ناگهاني ميداند ، در يادگيري مهم نمي شمارد . و يادگيري را تغيیري مي داند كه به صورت محسوس و در شرايط مشهود رخ مي دهد . ودر قالب توانايي در تغيير عملكرد ها جلوه مي كند . نظر اساسي گانيه در مورد يادگيري اين است كه اموختن هر مطلب جديد ي مستلزم اموختن مطالب قبلي و وابسته به ان است. چنانكه قواعد دشوار در سطح بالا قواعد آسانتر و زمينه سازي را در سطح پايين لازم دارد . پس هر گونه يادگيري دشوار و پيچيده اي را مي توان متشكل از يك رشته يادگيري هاي ساده و وابسته به آن تصور نمود ، كه اين تسلسل را مراتب يادگيري نامند . گانیه(1985، ترجمه نجفی1373،ص21)
مولفه های اصلی نظریه آموزشی گانیه در 4 مقوله معرفی می شود :
- شکل های یادگیری(علامتی، محرک-پاسخ، زنجیره بافی، تداعی کلامی)
- شرایط یادگیری (شرایط درونی، شرایط بیرونی)
- رویدادهای آموزشی( جلب توجه، اعلام هدف، بازیابی، ارائه محرک، راهنمائی، فراخواندن عملکرد، دادن بازخورد، ارزیابی عملکرد، تعمیم و انتقال)
- بازده های یادگیری (مهارتهای ذهنی، راهبردهای شناختی،اطلاعات کلامی، مهارت های حرکتی، نگرشها)
شکل های یادگیری
گانیه 4 دسته یادگیری را نام می برد:
- یادگیری علامتی: که همان شرطی سازی کلاسیک پاولف است. در این نوع یادگیری، یادگیرنده یک نوع پاسخ را در حضور یک محرک یا علامت تداعی می کند.
- یادگیری محرک-پاسخ: یعنی ارائه پاسخ دقیق عضلانی به محرک معین. شرطی شدن کنشگر و وسیله ای از این نوعند
- یادگیری زنجیره ای: پيوند دادن تعدادي از يادگيري هاي محرك ـ پاسخ قبلي و ايجاد زنجيره اي از رفتار هاي پيچيده به نحوي كه مهارت جديدي اموخته مي شود0
04 يادگيري كلامي : نوع خاصي از يادگيري زنجيره اي مي باشد كه دران حلقه هاي يادگيري محرك ـ پاسخ ها واحد هاي زبان هستند
شرايط يادگيري از نظر گانيه
01 شرايط بيروني : كه به ترتيب و زمان بندي محركها مانند محركهاي محيطي ،مواد درسي ،طرز تدريس معلم و غيره اطلاق مي شود ( چگونگي ارائه مطالب درسي)
02 شرايط دروني : به مواردي مانند توجه،انگيزش وياداوري مطالب گذشته در رابطه با يادگيري زمان حال فرد اطلاق ميشود (زمينه معلومات يادگيرنده)
رویدادهای آموزشی
گانیه بعد از ذکر فرایندهای درونی یادگیری، 9 رویداد متناسب با آنها را نیز نام می برد:
- جلب توجه کردن
- آگاه ساختن یادگیرندگان از هدف یادگیری
- تحریک یادآوری آموخته های قبلی
- ارائه محرک یا محتوای یادگیری
- فراهم کردن راهنمایی برای یادگیری
- فراخواندن عملکرد
- ارائه بازخورد
- ارزیابی عملکرد
- افزایش یادداری و انتقال آموخته ها
بازده های یادگیری
گانیه علاوه بر 4 شکل یادگیری، 5 نوع بازده یادگیری یا توانایی آموخته شده را معرفی می کند.
- اطلاعات کلامی: قابليت بيان انديشه ها ، يك توانايي اموخته شده است كه اطلاعات كلامي ناميده مي شود. اطلاعات كلامى را مىتوان معادل دانش در طبقهبندى بلوم دانست. بنابراين، بخش مهمى از يادگيرى آموزشگاهى شامل اطلاعات كلامى است؛ مانند : وقايع، نامها، توصيفها، تاريخها و ويژگيها.
- مهارتهاي ذهني: كه اطلاع از نحوه كار يا دانش شيوه عمل است . فرد ممكن است با استفاده از نمادها با محيط خود كنش مقابل داشته باشد .توانايي هايي كه استفاده ازنماد ها را ممكن مي سازد همان مهارت ذهني است .مهارت هاي ذهني به عنوان يكي ازطبقات اصلي بازده يادگيري داراي چندين طبقه سلسله مراتبي است از ساده به پيچيده بدين صورت است :
- یادگیری تميز دادن
- یادگیری مفهوم عینی
- یادگیری مفهوم تعریف شده
- يادگيري قانون
- يادگيري قاعده هاي سطح بالاتر
3- راهبردهای شناختی: مهارتهايي كه فرايند هاي دروني يادگيرنده را مانند يادگيري ، ياداوري ، تفكر كنترل مي كنندراهبردهاي شناختي همان مهارت هاي مربوط به پردازش اطلاعات است .
- توجه كردن
- انتخاب اطلاعات از حافظه حسي
- تصميم گيري درباره اينكه چه اطلاعاتي در حافظه كوتاه مدت مرور شوند
- بسط و سازمان دهي اطلاعات و بازيابي مواردي كه بايد بر اساس آنها پاسخ داده شود
- نگرش ها : تمايلاتي كه بجاي عملكرد هاي مشخص بصورت انتخابهايي از جانب يادگيرنده جلوه مي كنند. نگرش عبارت است از «يك حالت درونى كه بر انتخابهاى عمل شخصى كه به توسط فرد انجام مىشود تأثير مىگذارد» (نگرشها داراى سه جنبه مهم زيرند: عاطفى يا هيجانى، شناختى و رفتارى . همه نظامهاى آموزش و پرورش ، علاوه بر هدفهاى از پيش گفته، داراى هدف ايجاد نگرشهاى مطلوب در يادگيرندگان هستند. طبقه نگرشها با حوزه عاطفى طبقهبندى بلوم هماهنگى دارد.
- مهارتهاي حركتي : انجام اعمال منسجم وساز مان يافته مي باشد . يادگيرى مهارتهاى حركتى به يادگيرنده امكان مىدهد تا حركتها و فعاليتهاى خود را هماهنگ سازد. نوشتن، راه رفتن، رانندگى كردن و انجام فعاليتهاى مختلف حرفهاى و ورزشى از جمله مهارتهاى حركتى هستند. طبقه مهارتهاى حركتى با حوزه روانى – حركتى طبقهبندى بلوم مطابق است.
نتیجه گیری:
یادگیری را بعنوان رویدادی که در کنش متقابل با محیط، موجب تغییراتی در توانایی انسان می شود که می تواند مدتی باقی بماند ، مورد بررسی روانشناسان قرار گرفته است. گانیه از روانشناسانی است که به نظریه سلسله مراتبی یادگیری اعتقاد دارد نه یادگیری بینشی. این سلسلهمراتب از ساده به پیچیده و شامل 4 مقوله : شکل های یادگیری، شرایط یادگیری، رویدادهای یادگیری و بازده های یادگیری ؛ می باشد. گانیه با ارائه نظریه خود دقیقا به معلمان می گوید که کودک در هر مرحله باید چه چیزی را آموزش ببیند و پیش نیاز آموزش جدید چه اموزشهایی باید باشد. بنابراین یک معلم آگاه باید همواره پیش نیاز های هر مرحله را بسنجد تا بتواند کودک را وارد مرحله بعد نماید.
منبع:
- اسدزاده، حسن(1398). نظریه ها و روش های آموزش،تهران:دانشگاه علامه طباطبائی.
- گانیه،رابرت ام(1985). شرایط یادگیری و نظریه های آموزشی،ترجمه:جعفرنجفی زند(1373)،تهران:رشد.